Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia na czasie

8 marca 2021

NR 64 (Marzec 2021)

Wielkanocne symbole

119

Wielkanocne symbole

Wielkanoc to bardzo radosny czas obfitujący w liczne zwyczaje i obrzędy. Rzadko kto wyobraża sobie te wiosenne święta bez malowania jaj, pieczenia mazurków, lukrowanych bab, święcenia pokarmów i mokrego śmigusa-dyngusa. Bogactwo wielkanocnych obyczajów od dawna stanowi skarbnicę inspirujących pomysłów do przeprowadzenia zajęć z dziećmi promujących i kultywujących polskie tradycje świąteczne. Pomocnym drogowskazem w ich planowaniu mogą się okazać symbole wielkanocne, które są silnie zakorzenione w tradycji tych świąt. Poświęcając każdemu z nich jedną jednostkę metodyczną, zręcznie, bez większego problemu zaplanujemy cały cykl zajęć z wychowankami. 

POLECAMY

Leży jajko święcone
malowane farbami – Kto też dzisiaj tym jajkiem
będzie dzielił się z nami.
Dzielenie się święconym jajkiem, M. Konopnicka

Jajko – jest jednym z najważniejszych symboli Wielkanocy. Symbolizuje odrodzenie, początek i źródło życia, przynosi ludziom samo dobro, a od momentu zagoszczenia w domu sprowadza pod ich dach szczęście. Podzielenie się z bliskimi święconym jajkiem przy wielkanocnym stole umacnia więzi, zapewnia rodzinie nowe siły witalne i zdrowie. 
W ludowych wierzeniach jajko pełniło wiele funkcji magicznych: 

  • było lekarstwem na chorobę, urok – dotykanie zwierząt gospodarskich święconym jajkiem chroniło je przed urokami i chorobami, 
  • woda z pokruszonymi skorupkami święconego jajka była uważana za lek na ból zębów, a umycie się w wodzie po gotowaniu jaj na pisanki zapewniało urodę dziewczynom, a chorym przywracało zdrowie, 
  • chroniło przed pożarem – wierzono, że rzucone w płomienie ugasi je, 
  • zapewniało urodzaj, szczęście i pomyślność,
  • pomagało zdobyć upatrzoną dziewczynę lub chłopaka.

Ludzie w wielu miejscach na świecie malowali wiosną jaja. Ta czynność miała sens symboliczny, uważano bowiem, że malowanie jaj jest jednym z warunków istnienia świata. 
W naszym kraju jajka były zdobione na różne sposoby: malowane, skrobane, oklejane. Barwione jajka nazywano kraszankami. Różne kolory jajek ludowe twórczynie uzyskiwały poprzez zanurzenie ich w odpowiednim wywarze. Były to barwniki wyłącznie naturalne, dostarczone przez naturę, a ich katalog prezentował się następująco:

  • brązowy – takiego zabarwienia dostarczały łupiny orzecha oraz igliwie jodły, ciemny brąz dawała kora dębu i olchy,
  • czerwony – na kolor czerwony o zróżnicowanym nasileniu barwiła kora kruszyny, olchowe szyszki, owoce czarnego bzu i suszone owoce jagody,
  • fioletowy – jego odmiany były uzyskiwanie przez łączenie barwnika niebieskiego z czerwonym lub bezpośrednio z płatków ciemnej malwy,
  • niebieski – barwnik w takim kolorze przyroda wydzielała z owoców tarniny,
  • pomarańczowy – kolor uzyskiwano z marchwi albo dyni,
  • zielony – tego koloru dostarczały niektóre trawy, ozimina, liście ziół, np. pokrzywy,
  • złoty – ta piękna barwa powstawała przez łączenie brązowego z żółtym,
  • żółty – w różnych odcieniach otrzymywano go z liści brzozy, olchy, kory młodej jabłoni, z suszonych kwiatów jaskrów, rumianku, łusek cebuli oraz igieł modrzewiowych.

Kolorową pisankę można było dać ukochanej osobie na znak, że się ją bardzo lubi albo obdarować nią członków rodziny, dzieci chrzestne i osoby zaprzyjaźnione. Zawsze najwięcej pisanek dostawały dzieci i grały potem w popularne „wybitki”. Zwyczaj ten polegał na toczeniu po stole pisanek albo stukaniu nimi o siebie. Zwycięzcą zostawał właściciel nienaruszonej pisanki.

Bogaty zbiór propozycji na zajęcia poświęcone pisankom możemy uzupełnić o audycję z Domowego Przedszkola. Wielkanoc oraz pozycje literatury dziecięcej: 
D. Gellner – Pisanki, Wydmuszki, E. Barska, M. Głogowska – Pisankowy konkurs, A. Galica – Bajka o pisankach, T. Ferenc – Pisanki, kraszanki, a listę piosenek o tematyce wielkanocnej wzbogacić o utwory: Pisanki (muzyka i słowa K. Komińska), Pójdę do kurnika (słowa M. Majewski, muzyka R. Majewska).

…Palmy pachną jak łąka w samym środku lata.
Siada mama przy stole, a przy mamie tata.
I my…
Wielkanocny stół, E. Skarżyńska

Palma wielkanocna – drugi obok pisanek najbardziej zdobniczy symbol świąt. W zależności od regionu pleciono ją z różnych materiałów. Palmy zawierały najczęściej gałązki leszczynowe, wierzbowe, czasami cisu lub jałowca, święcono również gałązki bukszpanu. 

Palma wielkanocna oprócz swojego dekoracyjnego charakteru świątecznego posiadała specjalną magiczną moc, dzięki której była „dobra na wszystko”. Wierzono, że najkorzystniejsze działanie mają palmy wykonane z gałązek młodej wierzby przystrojonych ziołami, kwiatami i kłosami. Wierzba bowiem jako pierwsza wypuszcza pączki na wiosnę, rośnie szybciej niż inne drzewa i rozwija się nawet w złych warunkach. 
Długa palma wróżyła długie i szczęśliwe życie temu, kto ją zrobił, a jego dzieciom przynosiła wysoki wzrost i dobre zdrowie. Nic dziwnego, że w niektórych regionach Polski, np. u Kurpiów, palmy sięgały nawet siedmiu metrów. Do dzisiejszego dnia we wsi Łyse można podziwiać najpiękniejsze palmy kurpiowskie. Sztuka robienia palm nadal przekazywana jest z pokolenia na pokolenie. Im strojniejsza była palma, tym dzieci miały być ładniejsze.

Poświęconą palmę zatykano za święty obraz aż do następnej Wielkanocy. Chroniła gospodarstwa od pioruna i pożaru, osłaniała zasiewy przed złą pogodą, a ustawiona w czasie burzy przy kominie zagradzała błyskawicom drogę do domu. Wierzono, że bazie z poświęconej palemki mają leczniczą moc. Podobno ich połknięcie koi ból gardła i leczy ból głowy. Dziewczętom smagnięcia palmą miały dodawać urody, a chłopcom – dzielności i siły.

Zrobienie palmy przez dzieci to nie lada wyzwanie. Formowanie kwiatów z bibuły lub krepy wymaga dużej sprawności i doświadczenia, ale możemy zaplanować łatwiejsze formy pracy. Jedną z ciekawych propozycji, z którą ostatnio spotkałam się na warsztatach Klanzy, były proste, ale efektowne palemki z origami. Składając trójkąty w klasyczny kształt serca, układamy je jeden pod drugim, dorysowujemy zielone gałązki i efektowna praca gotowa. 

Z Niedzielą Palmową, zwaną również w innych regionach Niedzielą Kwietną lub Niedzielą Wierzbną, związane są różne przysłowia. Do tych prostych w interpretacji należą:

  • Gdy w Niedzielę Palmową słońce świeci, będą pełne stodoły, beczki i sieci.
  • Pogoda w Kwietną Niedzielę wróży urodzajów wiele.
  • Gdy mokro w Kwietną Niedzielę, rok się sucho ściele. 

Wracam z mamą dziś z kościoła
i koszyczek dumnie niosę, bo w koszyczku
ze święconkąsame smakołyki – proszę!
Święconka, D. Rozwers

Wielkanocny koszyczek ze święconym, popularnie zwany święconką, zawiera nieprzypadkowy wybór produktów. Każdy z darów włożonych do koszyczka symbolizuje coś innego. Zestaw produktów zmieniał się, ograniczano ich ilość, aż pozostało ostatecznie siedem. Każdy produkt symbolizuje inne treści chrześcijaństwa: 

  • chleb – nasze codzienne pożywienie, nie może go nam nigdy zabraknąć; gwarantował dobrobyt i pomyślność, 
  • ciasto – symbol doskonałości i umiejętności gospodyń domowych, 
  • wędlina – symbol dostatniego jedzenia, po Wielkim Poście ludzie byli spragnieni mięsa, zapewniała zdrowie i płodność, a także dostatek, kiedyś bowiem nie każdy mógł sobie pozwolić na ten szczególny dar, 
  • ser – symbol zawartej przyjaźni między człowiekiem a siłami przyrody, stanowi gwarancję rozwoju stada zwierząt domowych, 
  • jajko – dowów odradzającego się życia, symbolem zwycięstwa nad śmiercią, 
  • chrzan – symbol siły i fizycznej krzepy, 
  • sól – minerał życiodajny, dawniej posiadający moc odstraszania wszelkiego zła; bez soli nie ma życia, oznacza oczyszczanie i prawdę.

Cukrowy baranek ma złociste różki.
Pilnuje pisanek na łące z rzeżuszki.
Cukrowy baranek, E. Szelburg-Zarembina

Baranek to najbardziej rozpoznawalny symbol Świąt Wielkanocnych. Wśród chrześcijan uosabia zwycięstwo Chrystusa, który jak ofiarny baranek oddał swoje życie za ludzi, by następnie zmartwychwstać i odnieść zwycięstwo nad grzechem, złem i śmiercią. W wielkanocnej tradycji królują baranki cukrowe, czasami czekoladowe lub marcepanowe. Kiedyś gospodynie potrafiły go wyrzeźbić z osełki masła zwykłą łyżką. Cukrowy baranek zazwyczaj stoi na środku stołu wśród owsa, zielonej rzeżuchy lub borówek. 

Ten świąteczny symbol najłatwiej wykonać z masy solnej. Porcję masy przygotowaną dla każdego dziecka dzielimy na trzy części. Z jednej formujemy kulę, do której środka wkładamy uformowaną ze srebrnej folii kulkę, co da nam stabilizację podstawy baranka. Z drugiej formujemy główkę, którą przyklejamy kroplą ciepłej wody do korpusu. Następnie przystępujemy do wykonania barankowego runa. Możemy je uformować z małych kuleczek, które lekko spłaszczone przyklejamy do korpusu, a następnie nakłuwamy słomką, lub wykonać je za pomocą akcesoriów kuchennych, takich jak wyciskarka do czosnku lub maszynka do mielenia mięsa. Możemy zaproponować pracę w kilku zespołach, co pozwoli na zróżnicowanie i dowolność wyboru techniki przez dzieci. Gotową pracę przestrzenną suszymy, rogi baranka malujemy na złoto, a runo na biało. Tydzie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy