Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia na czasie

3 czerwca 2019

NR 47 (Maj 2019)

Potrafię powiedzieć „NIE” obcemu. Jak zadbać o swoje bezpieczeństwo w kontakcie z nieznajomymi osobami?

0 101

Jednym z najważniejszych obowiązków pracy nauczyciela jest dbanie o zdrowie i bezpieczeństwo dzieci. Wypływa on nie tylko z zadań podstawy programowej wychowania przedszkolnego, lecz także z ogromnego poczucia odpowiedzialności za innych i wewnętrznego przekonania wszystkich, którym powierzono pieczę nad wychowaniem i edukacją dzieci. Bezpieczne dziecko to dziecko szczęśliwe, zaradne, silne emocjonalnie, spokojne, ufające sobie.

Różnorodność zagrożeń czyhających na najmłodszych, przy niskiej ich świadomości i małym doświadczeniu, mobilizuje nauczycieli do systematycznego prowadzenia zajęć z zakresu kształtowania nawyków i zachowań prowadzących do dbania o zdrowie i bezpieczeństwo. W wachlarzu popularnych tematów omawianych z wychowankami zazwyczaj znajdują się te związane z ruchem drogowym, wyborem bezpiecznych miejsc do zabaw, bezpieczeństwem w domu, nad wodą, przeciwdziałaniem agresji rówieśniczej, zachowaniem ostrożności wobec nieznanych roślin i zwierząt. Treści związane z bezpieczeństwem są naturalnym elementem wychowania i nie tylko realizowane są jako wyodrębniony temat zajęć, lecz także pojawiają się przy okazji omawiania innych zagadnień tematycznych, tj. np. zdrowie, emocje, moje ulubione zwierzę, jesienne dary lasu, wakacje itp., i nie sprawiają nauczycielom większych trudności. Inne kwestie związane z zagrożeniem dzieci są znacznie mniej popularne, wręcz pomijane w pracy z przedszkolakami. Problematyka rzadko podejmowana związana jest z zagadnieniami wykorzystywania dzieci przez osoby dorosłe, kontaktów z nieznajomymi. A tymczasem to właśnie te zagrożenia stają się coraz bardziej powszechne we współczesnym świecie. Jako osoby odpowiedzialne za wychowanie najmłodszych w poczuciu bezpieczeństwa musimy wziąć pod uwagę wszystkie realne zagrożenia, na które narażone jest dziecko, również i te będące efektem szybko rozwijającej się rzeczywistości (zmniejszająca się kontrola rodziny, łatwy dostęp do środków masowego przekazu, upowszechnianie wzorów agresywnych zachowań).

Zbliżający się okres wakacji to doskonały moment na wprowadzenie rozszerzonych treści związanych z edukacją dla bezpieczeństwa. Warto pochylić się nad zagadnieniami związanymi z zachowaniem ostrożności wobec nieznanych osób. Tematyka związana z „obcym” (z ograniczonym zaufaniem wobec dorosłych) nie należy do najłatwiejszych. Po pierwsze, nauczyciele mogą mieć trudność w dotarciu do atrakcyjnych materiałów, które mogłyby ułatwić realizację zagadnień prewencyjnych. Po drugie, mogą nie posiadać odpowiedniego warsztatu pracy ani przekonania co do własnych umiejętności niezbędnych do prowadzenia rozmów z dziećmi na trudne tematy. Nie chcą również wzbudzać w dziecku niepotrzebnych obaw. Po trzecie, często mylnie wychodzą z założenia, że ten aspekt bezpieczeństwa powinien znaleźć się w gestii rodziców. Czy słusznie? 

Rodzice nie zawsze chcą zmierzyć się z trudnymi tematami związanymi z bezpieczeństwem dzieci w kontekście wykorzystywania przez dorosłych, obawiają się takich tematów, nie chcą ani zdenerwować dzieci, ani ich przestraszyć. Często uważają, że to jeszcze za wcześnie. Przecież małe dziecko jest zawsze z nimi, jest blisko, co zatem może mu zagrozić? Nie dopuszczają nawet myśli, że może być ono narażone na spotkanie z nieznajomym, który będzie miał wobec niego nieuczciwe intencje.

Warto pamiętać, że jedną z nadrzędnych funkcji, jaką placówka przedszkolna pełni wobec rodziny, jest wspieranie rodziców w pełnieniu zadań wychowawczych. Przedszkole często jest pierwszą instytucją, z którą styka się dziecko. Być może też jedyną, która może dobrze przygotować najmłodszych na różne ewentualności, trudne sytuacje, z którymi będą spotykać się każdego dnia, często nieświadome zagrożeń swojego zdrowia czy też życia. Dlatego też w głównej mierze zadania związane z wyposażeniem dzieci w odpowiednie umiejętności i nawyki pozwalające mu na skuteczne unikanie, zapobieganie i szybkie pokonywanie wszelkich niebezpieczeństw, również i tych z wykorzystaniem najmłodszych przez osoby dorosłe, spoczywają na nauczycielach. 

Jak zatem skutecznie przygotować się do zajęć? W jaki sposób podjąć trudną problematykę z zakresu bezpieczeństwa, żeby nie była dla nauczyciela zbyt stresującym przeżyciem, a dla dzieci wprowadzana była w sposób przyjazny i ciekawy? 

Zacznijmy od przeglądu sprawdzonych materiałów do zajęć z dziećmi dostępnych na rynku edukacyjnym. 

Jedną z propozycji jest program profilaktyczny D. Klus-Stańskiej i M. Nowickiej Bezpieczeństwo dzieci. Autorki stworzyły przejrzysty i praktyczny przewodnik ułatwiający prowadzenie zajęć z dziećmi aktywnie wprowadzających je w zagadnienia bezpieczeństwa i ochrony swojego zdrowia i życia. Propozycje zajęć skierowane są do różnych grup wiekowych i pozostawiają duży margines działań dla nauczyciela, który – zdaniem autorek – ma być inspiratorem i organizatorem różnych sytuacji, a nie podstawowym źródłem wiedzy. Jednym z obszarów tematycznych jest blok poświęcony kontaktom dzieci z osobami nieznajomymi. Podczas jego realizacji dzieci będą miały możliwość poznania różnych typowych technik zachowania „obcego”, mającego na celu zachęcenie dziecka do oddalenia się od rówieśników, odejścia w bezludne miejsce. Zajęcia będą pomocne w ustaleniu kodeksu zasad dotyczącego postępowania wobec osób wzbudzających niepokój dziecka oraz pokażą kilka skutecznych sposobów, jak chronić informacje o sobie przed postronnymi ludźmi. Wśród metod i form pracy wykorzystano: dyskusję, rozmowy w kręgu, scenki dramowe, rozmowy wspierane zdjęciami i ilustracjami z prasy, opowiadania. Dodatkowym atutem pozycji jest załączenie gotowych kart pracy. Głównym celem zajęć jest wyposażenie dzieci w świadomość, że niektórzy ludzie nie zasługują na zaufanie i pewne, z pozoru niewinne, sytuacje wymagają od dziecka stanowczych zachowań. 

Kolejną ofertą jest zbiór gotowych scenariuszy zajęć dla dzieci w wieku przedszkolnym z zakresu profilaktyki przemocy i wykorzystania seksualnego Chronimy dzieci, opracowany przez trenerów Fundacji „Dajemy Dzieciom Siłę” J. Marszal-Kotasi K. Seidel. To bardzo ciekawa propozycja dydaktyczna promująca bezpieczeństwo dzieci w aspekcie zarówno fizycznym, jak i psychicznym. Jest doskonałym narzędziem pracy dla nauczycieli, którzy mają odwagę podejmować z dziećmi trudne tematy związane z unikaniem zagrożeń w kontaktach z dorosłymi i rówieśnikami. Podczas prowadzenia zajęć najmłodsi poznają zasady bezpiecznego zachowania w sytuacjach zagrażających i odpowiedniego reagowania na nie oraz dowiadują się, gdzie i jak szukać pomocy w trudnych sytuacjach życiowych. Zajęcia prowadzone są w formie zabawowej przy wykorzystaniu dyskusji, odgrywania ról, rysunku. Pomocne w modelowaniu zachowań pożądanych są fikcyjne postaci Humorka i Minki (w mojej grupie prowadzę zajęcia z wykorzystaniem uszytych przez jednego z rodziców pacynek). Realizacja proponowanych działań przyczyni się do podniesienia poziomu poczucia własnej wartości, wzmocni więzi grupowe, pomoże w przestrzeganiu ustalonych reguł funkcjonowania w środowisku rówieśniczym, w budowaniu wzajemnych relacji z innymi, otwartego sposobu mówienia o sobie, o tym, co czuje i czego oczekuje od innych, zachęci do podejmowania samodzielnych decyzji, do wyposażenia dziecka w konkretne wskazówki, jak radzić sobie w sytuacjach trudnych, których może dostarczyć mu życie. 

Propozycja skierowana jest do nauczycieli posiadających już doświadczenie zawodowe. Wymaga jednak od prowadzących uzupełnienia lub odświeżenia podstawowej wiedzy z zakresu przemocy wobec dzieci, ustalenia strategii działań w przypadku wystąpienia sytuacji nieprzewidzianych (np. ujawnienia trudnych doświadczeń przez dziecko). Dla osób, które posiadają mniejsze doświadczenie w prowadzeniu zajęć profilaktycznych o tej tematyce, FDDS przygotowała ofertę szkoleniową.

Ciekawą propozycją edukacyjną jest również bajka profilaktyczna A. Grzelak Cukierki. To praktyczny materiał dydaktyczny pomocny w kształtowaniu postawy dystansu w relacjach z osobami nieznajomymi. Bardzo dokładnie pokazana jest w niej postać obcego, wraz z całą zewnętrzną obudową miłego, sympatycznego starszego pana troszczącego się o dzieci odrzucone i samotne oraz jego prawdziwe intencje względem nich. Treść bajki dotyczy podstawowej problematyki związanej z uzależnieniami, ostrożności i dystansu wobec obcych dorosłych i starszych kolegów oraz relacji między dziećmi a personelem placówki edukacyjnej. Nauczyciele mogą wybrać te zagadnienia, które uważają za najistotniejsze w pracy z najmłodszymi dziećmi, np. skupić uwagę tylko na relacjach rówieśniczych oraz postaci obcego i dostosować do nich własne pomysły metodyczne. 

Z tych trzech przedstawionych propozycji korzystam najczęściej w pracy z dziećmi sześcioletnimi. Z doświadczenia wiem, że za każdym razem zajęcia te przebiegają nieco inaczej. Wszystko bowiem zależy od doświadczeń grupy, wiedzy i umiejętności, które dzieci uzyskały na wcześniejszych zajęciach, oraz ich możliwości. Trzeba być dobrze przygotowanym i dysponować niezbędnym materiałem, żeby móc zmierzyć się z trudną problematyką w tym aspekcie bezpieczeństwa, szybko reagować na pojawiające się problemy, angażować dzieci w podejmowane działania. 


Rozpoczynając zajęcia Potrafię powiedzieć „NIE” obcemu, zazwyczaj rozpoczynam od ustalenia z dziećmi, kto to jest obcy. OBCY to ktoś nieznany; ktoś, o kim nic nie wiemy. I nieważne, że on coś wie o nas. Bo przecież może zwracać się do nas po imieniu, może wiedzieć, gdzie pracują nasi rodzice lub jak ma 
na imię nasz kolega. Jeżeli my o nim nic nie wiemy, to dla nas jest to obca osoba. Dobrze, żeby dzieci zobaczyły wyraźne różnice między znajomym a kimś nieznanym. Co wiemy o znajomych? Otóż o nich wiemy dość dużo – jak się nazywają, gdzie mieszkają, jakie mają rodziny. O obcym nie wiemy nic. 

Następnie zajmuję się charakterystyką obcego, który ma wobec nas złe intencje. Zły niekoniecznie musi być brzydki.

Dzieci przywiązują dużą wagę do wyglądu zewnętrznego. Osoba dobra, w mniemaniu dziecka, to ktoś, kto ładnie wygląda, uśmiecha się, jest miły, ma czyste ubranie, ładną fryzurę. Z doświadczenia wiemy, jak często jest to mylne wrażenie. 

Należy pokazać dzieciom, że nie wszystko to, co widzimy, jest takie, jakie jest w rzeczywistości. Możemy na prostym przykładzie pokazać względność takiej sytuacji. Przed zajęciami demonstrujemy dzieciom dwie filiżanki. Jedna jest popękana, wyszczerbiona, ma odpryśnięcia na talerzyku. Druga jest cała, błyszcząca, z przepięknym kwiatowym wzorem. Na dnie brzydkiej filiżanki układamy kamyki i drobne ścinki papierowe, w ładnej umieszczmy minicukierki. Pokazujemy dzieciom obie filiżanki (tak, żeby nie widziały, co jest na dnie) i zadajemy pytania typu: Która z filiżanek wam się podoba bardziej? Którą chcielibyście mieć w swoim domu? Jak myślicie, co filiżanki mają w środku? Czy uwierzylibyście, gdyby wam ktoś powiedział, że w środku jednej z nich jest coś dobrego i kolorowego? Czy jesteście pewni, że w ładnej filiżance znajdują się dobre i smaczne rzeczy? Dlaczego nie mamy pewności? Pokazujemy wówczas dzieciom zawartość obu filiżanek. 

W ładnej są bezwartościowe rzeczy. Po rozmowie warto podkreślić, że jeżeli coś ładnie wygląda, nie zawsze to jest prawda. Jeżeli ktoś nas do czegoś namawia i chce nam udowodnić, że coś jest świetne, nie zawsze to jest prawda. Możemy również wprowadzić przysłowie „Nie wszystko złoto, co się świeci”. 
Możemy także posłużyć się różnymi ilustracjami ludzi o zróżnicowanym wyglądzie i odpowiednio pokierować rozmowę na ich temat (np. Co wiecie o tej pani? Kto z tych osób mógłby wam zagrozić? Czy poszlibyście z tą panią, gdyby poprosiła was o pomoc? Po czym poznacie kogoś, z kim na pewno nie powinniście się oddalać? Czy złego człowieka można poznać po samym wyglądzie? Co to znaczy: obcy?).

Jak przygotować dziecko do kontaktu z nieznajomą osobą?

Dzieci w młodszym wieku szkolnym zawsze są łatwym celem z powodu swojej naiwności, podatności na manipulację, braku przygotowania, nie mają w większości świadomości zagrożeń płynących ze strony dorosłych. Są ufne wobec każdej napotkanej miłej osoby, często otwarte, śmiałe, towarzyskie, chętne do pomocy. Ale otwartość nie zawsze jest zaletą. Ona również wymaga kontroli. Niska świadomość niebezpieczeństw społecznych powoduje, że dzieci słabo wychwytują sygnały grożącego im niebezpieczeństwa, nie rozpoznają dostatecznie trudnej sytuacji, stąd niska zaradność w ich pokonywaniu. Dziecko musi zrozumieć, że niektórzy ludzie nie zasługują na zaufanie. Zdarzyć się może, że nie każdy, kto się do nas uśmiecha, jest wobec nas u...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy