Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia na czasie

8 czerwca 2021

NR 67 (Czerwiec 2021)

Morskie opowieści, czyli w rejs szlakiem legend Bałtyku

0 113

Morze dla większości z nas to nie tylko atrakcja turystyczna związana z odpoczynkiem i dobrą zabawą, ale też doskonałe miejsce do poznawania przyrody, kultury, historii i tradycji. Morze to również inspirujące źródło wielu niesamowitych opowieści i niezwykłych legend, które przekazywane z pokolenia na pokolenie nie tylko rozszerzają wiedzę na temat bogactwa i piękna naszego kraju i rozbudzają wyobraźnię, ale też przy okazji promują główne atrakcje nadmorskich regionów. 

Wzbiorze polskich legend odnajdziemy wiele fascynujących historii związanych z wybrzeżem Bałtyku. Nie brakuje wśród nich opowieści o morskich bóstwach, które od wieków strzegą tajemnic morza, pomagają marynarzom i karzą żeglarzy za brak szacunku do niego, o śpiewających syrenach i dziwnych stworach, ciekawskich rybach o dziwnym wyglądzie. W nadbałtyckich legendach odnajdziemy także wiele odpowiedzi na nurtujące każde kolejne pokolenie dzieci pytania związane z morzem.

POLECAMY

Dlaczego morze jest słone? Kim była Jurata? Dlaczego flądra jest płaska? Skąd bierze się bursztyn na plaży? Kto jest królem morza? Takie pytania nie mogą pozostać bez odpowiedzi. 

W przedszkolu mamy wiele sposobności, żeby zapoznać dzieci z naszym polskim morzem, począwszy od wakacyjnych wspomnień, a skończywszy na organizacji nietypowych świąt związanych z tematyką morską, np. Światowego Dnia Morza – 17 marca, Dnia Ochrony Bałtyku – 22 marca. Najbliższą nadarzającą się okazją może być obchodzony 25 czerwca Dzień Marynarza. W tym dniu możemy zaprosić całą społeczność przedszkola w REJS SZLAKIEM LEGEND BAŁTYKU. Z bogatego repertuaru pozycji literatury dziecięcej decydujemy się na wybór tej morskiej opowieści, która zwróci szczególną uwagę dzieci i będzie punktem wyjścia do zaplanowania szeregu zróżnicowanych działań w obrębie jednego zagadnienia związanego z morzem. Tematyka legend może się koncentrować np. na przekazywaniu wiedzy o ekosystemie polskiego morza, jego największych skarbach, różnorodności gatunkowej i jej ochronie, niezwykłych postaciach zamieszkujących morskie głębiny. Chcąc ograniczyć organizację zajęć związanych z morzem tylko do jednego dnia, należy wybrać tylko jedną legendę dla danej grupy, której treść i sposób przekazu oraz zaplanowane działania będą adekwatne do wieku dzieci, ich zainteresowań poznawczych, możliwości i posiadanych umiejętności, a także potrzeb i zasobu doświadczeń. Legendę możemy opowiedzieć dzieciom własnymi słowami, przeczytać lub odtworzyć na dostępnych nam nośnikach, a słowo mówione zilustrować lub uatrakcyjnić poprzez teatrzyk.

Dzień Marynarza dzieci mogą powitać w marynarskich strojach, które będą zapowiedzią czekającej je przygody. Wystarczy tylko koszulka w paski, ciemne spodnie lub szorty czy przywieziona z wakacji czapka kapitańska. Od progu przedszkola będzie dzieciom towarzyszyć muzyka relaksacyjna z serii Dźwięki natury. Morze lub z serii Muzykoterapia: Morska terapia. Nadmorskie odgłosy połączone z nastrojowym tłem muzycznym doskonale wprowadzą dzieci w klimat zabawy. Na drzwiach do sali każdej grupy może się pojawić symbol związany z morską opowieścią wybraną przez nauczyciela.

Poniżej przedstawiam przykładowe propozycje legend do wykorzystania w Dniu Marynarza wraz z zadaniami.

W nadbałtyckich legendach odnajdziemy także wiele odpowiedzi na nurtujące każde kolejne pokolenie dzieci pytania związane z morzem. Dlaczego morze jest słone? 
Kim była Jurata? Dlaczego flądra jest płaska? Skąd bierze się bursztyn na plaży? Kto jest królem morza? Takie pytania nie mogą pozostać bez odpowiedzi.

Legenda o Mikołajku

Ta opowieść to doskonała propozycja dla dzieci najmłodszych. Odnajdziemy w niej jeden z symboli wybrzeża Bałtyku. Jej bohaterem jest niesforny chłopiec o imieniu Mikołaj, który całe dnie spędzał na robieniu psot. Uwielbiał robić żarty, które z czasem stawały się coraz bardziej uciążliwe dla innych. Chłopiec bowiem nie tylko figlował, ale przede wszystkim psocił. Dokuczał rybakom, plącząc im sieci, rybackim gospodyniom zrzucał ze sznurów pranie, a młodym dziewczynom kąpiącym się w morzu chował ubrania. Nie przepuścił także morskim ptakom ani wydmowej roślinności. Nie tylko ludzie mieli go dosyć. Biedne mewy wpadały w popłoch, gdy zbliżał się do ich gniazd. Wszelkie stworzenia na jego widok chowały się czym prędzej do swych nor, dziupli i skorupek. Nawet sosny wzdychały ciężko, bo zjeżdżał z wydm, nie patrząc, że wyrywa trawy i odsłania korzenie drzew, z trudem utrzymujących piaszczyste pagórki w jednym miejscu. Zazwyczaj żarty uchodziły mu płazem, ale któregoś dnia przesadził. Zrobił brzydki żart żonie Neptuna i król mórz ukarał chłopca za jego psotę, zamieniając go w kwiat o wyjątkowym wyglądzie. Od tego dnia Mikołajek już nie niszczy przyrody, ale chroni ją najlepiej, jak potrafi: umacnia wydmy, daje schronienie mewom i cieszy swym pięknem rybaków i turystów.

Działania związane z legendą

  • Rozmowa. 

Po zapoznaniu dzieci z legendą dobrze jest porozmawiać o zachowaniu chłopca i spróbować ocenić jego zachowanie. Przy okazji można wyjaśnić pojęcia: psotnik, figlarz. Mikołajek będzie zapewne bohaterem bliskim dzieciom – w niesfornym chłopcu niektórzy mogą odnaleźć podobieństwa do własnego zachowania.

  • Zabawy i figle nad morzem. 

Zabawy ruchowe zawsze są ciekawym urozmaiceniem zajęć. Wśród propozycji może się znaleźć krótka opowieść ruchowa, w której możemy wykorzystać np. chodzenie po rozgrzanym piasku, przeskoki przez dołki na plaży, przeskoki z kamienia na kamień, chlapanie wodą, rozsuwanie piasku stopami, orły w piasku lub morską ścieżkę sensoryczną. Do jej przygotowania wystarczą duże kuwety, które napełnimy odpowiednio: wodą z piaskiem, suchym piaskiem, otoczakami, muszelkami i wodą.

  • Zabawa twórcza. 

Czy kiedyś Mikołajek odzyska swoją dziecięcą postać? Co się może zdarzyć? Po próbie odpowiedzi na postawione pytania możemy przeczytać ostatni fragment legendy.

  • Co to jest wydma?

Warto porozmawiać z dziećmi na temat funkcji wydm oraz obowiązujących zasad związanych z ich ochroną. Ważne, żeby dzieci wiedziały, że na wydmy obowiązuje całoroczny zakaz wstępu. Wprowadzeniem do rozmowy mogą być zabawy z wykorzystaniem piasku, które pozwolą na lepsze poznanie jego właściwości, a przy okazji uwrażliwią nasze zmysły. Wspólnie usypujemy także wydmę, która posłuży nam za kanwę ekspozycji plastycznej.

Ciekawostka. Piasek jest luźną skałą okruchową z ziarenkami różnej wielkości. Powstaje, gdy wietrzeją skały. Przenoszony jest przez wiatr i wodę. Tak tworzą się piaszczyste brzegi rzek i mórz. Wydmy to piaszczyste wzniesienia usypane przez wiatr, mogą mieć różne kształty i rozmiary.

Są ważnym elementem ochrony przeciwsztormowej.

  • Mikołajek nadmorski.

Zwieńczeniem zajęć może być ułożenie przez dzieci kompozycji kwiatu z wyciętych elementów. Wzór rośliny możemy zaczerpnąć z herbu miasta Dziwnowa. Liście podklejamy pod szablon kwiatu, a jego środek wyklejamy uformowanymi z bibuły kuleczkami. Gotowe prace umieszczamy na usypanej z piasku wydmie. Warto także wspomnieć dzieciom o ścisłej ochronie tego gatunku, gdyż niewiedza turystów i niszczenie tej rośliny może doprowadzić do całkowitego jej wyginięcia. Do tego, o jakiej przygodzie opowie nam Mikołajek zaklęty w kwiat, zainspiruje nas wiersz E. Ostrowskiej Nadmorskie mikołajki.

Ciekawostki. Mikołajek nadmorski:

  • jest symbolem wybrzeża Bałtyku,
  • w Polsce jest objęty ścisłą ochroną,
  • odgrywa ważną rolę w stabilizacji morskich wydm,
  • ze względu na walory zdobnicze często jego skupiska były wyrywane,
  • największym zagrożeniem dla mikołajka jest zadeptywanie kwiatów przez turystów lub biegające po wydmach psy,
  • w Polsce występuje tylko nad Bałtykiem.

Legenda o Juracie, królowej Bałtyku 

To doskonała morska opowieść, która daje nam okazję do zwrócenia uwagi na największe skarby polskiego morza. Bursztyny są niewątpliwie jednym z nich. Ten złocisty kamień był ceniony i poszukiwany od wieków, a w dawnych czasach był nawet cenniejszy niż złoto. 

Legenda opowiada o Juracie, królowej morza, i jej pięknym bursztynowym pałacu. Królowa złamała zakaz swojego ojca, który zabronił jej wypływać na otwarte morze i zbliżać się do ludzi. Obawiał się bowiem, że spotka ją z ich strony coś złego. Podczas jednej z wypraw królowa zakochała się w młodym rybaku. Gdy o związku ze śmiertelnikiem dowiedział się jej ojciec, ukarał ją za to i zamienił ją w lekką jak mgiełka morską pianę. Czasem na mokrym piasku pojawia się garść bursztynów. To szczątki wspaniałego pałacu Juraty, królowej morza, która oddała wszystko z miłości do prostego rybaka.

Działania związane z legendą 

  •  Jak powstały bursztyny? 

Przekazanie informacji może się odbyć poprzez krótkie opowiadanie nauczyciela na podstawie ilustracji lub ciekawego filmu przyrodniczego, których nie brakuje na dostępnych i popularnych serwisach internetowych. 
Bałtycki bursztyn jest żywicą, która wyciekała z pradawnych drzew iglastych. Powstał już po erze panowania dinozaurów. Na terenie Bałtyku rosła wtedy duża ilość drzew iglastych wydzielających żywicę: jodły, świerki, modrzewie, cyprysy, tuje, a także sekwoje. Najprawdopodobniej na skutek wybuchów wulkanicznych drzewa te żywicowały z wielką intensywnością. Żywica, czyli sok, którym drzewo leczy swoje rany, wypływała w miejscu uszkodzenia drzewa i zastygała w postaci kropli. Żywica jest bardzo lepka, dlatego do spływającej po pniach żywicy często przyklejały się drobne kawałki roślin oraz owady i drobne zwierzęta żyjące na Ziemi w tamtych czasach. Żywica z tych drzew została przetransportowana do pradawnego morza, gdzie uległa przeobrażeniu w bursztyn bałtycki. Bursztyn pod wpływem falowania morza unosi się z dna, a fale wyrzucają go na brzeg.

  • Kropelka złotych marzeń. 

W kręgu tematyki związanej ze skarbami polskiego morza zatrzyma nas piosenka z repertuaru Fasolek, wprowadzająca dzieci w pogodny nastrój.

  • Zabawy badawcze – poznajemy właściwości bursztynu.
  • W jakim kolorze są bursztyny?
    • Bursztyny mają różne barwy: od białej, poprzez wszystkie odcienie żółci, brązów, zielonkawe, niebieskawe, po nawet czarne. Najbardziej cenioną odmianą jest bursztyn biały, ponieważ występuje najrzadziej.
    • Czy bursztyn jest lekki? – możemy dokonać porównania z kamykiem tej samej wielkości.
    • Czy bursztyn jest twardy?
    • Czy bursztyn rozpuszcza się w wodzie?
    • Czy bursztyn się pali?
    • Czym pachnie podpalony bursztyn?
  • Czy bursztyn się elektryzuje? 

Do tego eksperymentu będą nam potrzebne skrawki papieru, bursztyn i kawałek wełnianej tkaniny. Ten eksperyment pozwoli nam odróżnić bursztyn od zwykłego kamyka.

  • Do czego wykorzystujemy bursztyn? 

Minigaleryjka ze zgromadzonych przez nauczyciela materiałów. Mogą się w niej znaleźć wyroby jubilerskie, kosmetyki, obrazki, farby, szkatułki, nalewka bursztynowa.

  • Opowieść o królowej Juracie.

Zabawa fabularyzowana z wykorzystaniem dostępnych rekwizytów na pewno wzbudzi wiele radości wśród dzieci. Poprzez teatr żywego aktora możemy utrwalić dzieciom treść legendy. Podstawowym rekwizytem będzie duży arkusz folii malarskiej służący za morze, instrumenty, na których zainspirujemy dźwięki morza, zwiewne chustki dla syren towarzyszących Juracie w czasie wypraw morskich oraz koc służący za okręt. Po ustaleniu kolejności zdarzeń i wyróżnieniu głównych bohaterów dzielimy się rolami i odtwarzamy w zabawie improwizowanej treść utworu. Warto mieć wcześniej przygotowaną muzykę do tańca syren.

Legenda o tym, dlaczego Bałtyk jest słony

Ta fantastyczna morska opowieść próbuje odpowiedzieć na pytanie: Dlaczego morze jest słone? Zgodnie z legendą zasolenie Bałtyku jest sprawką magicznego młynka, który spoczywa na dnie morza i pracuje w dzień i w nocy, stale wytwarzając sól. 

Jak głosi legenda, ten niezwykły przedmiot był podarunkiem zziębniętego wędrowca dla dziewczynki, która okazała mu pomoc i dobre serce. W podziękowaniu nieznajomy ofiarował swojej wybawczyni magiczny młynek, który można było uruchomić lub zatrzymać, posługując się odpowiednimi zaklęciami. Sól była kiedyś niezwykle cennym i pożądanym produktem. Kto miał dostęp do soli, ten miał władzę i pieniądze. Wiedział o tym pewien marynarz, który goszcząc w gospodzie prowadzonej przez rodziców dziewczynki, ukradł czarodziejski młynek. Niestety, skradziony skarb na nic mu się nie przydał. Marynarz poznał bowiem tylko jedną część zaklęcia – tę, która potrafiła uruchomić młynek. Gdy marynarz wypłynął w morze, wypowiedział zaklęcie rozkręcając młynek, ale w żaden sposób nie potrafił go zatrzymać. Magiczny przedmiot stale się kręcił, aż sól zasypała cały statek. Marynarze, ratując się przed zatopieniem, wyrzucili młynek do morza. Młynek podobno pracuje do dziś. Bałtycka woda, zawsze smaczna i czysta jak kryształ, całkowicie zmieniła swój smak i zamiast gasić, wzmagała tylko pragnienie. – Ratuj nas, Boże – jęknęli rozbitkowie, patrząc bezradnie na drewniany wiatraczek, który unosząc się na falach wciąż sypał sól, od której morze stawało się z każdą chwilą coraz bardziej słone.

Działania związane z legendą

  • Zabawa badawcza. 

Próba odpowiedzi na pytanie Dlaczego Bałtyk jest słony?n(przed przeczytaniem legendy),

  • Eksperymenty i doświadczenia z solą. 

Zabawy badawcze zawsze są ciekawym elementem zajęć, możemy w atrakcyjny sposób zakończyć nasze rozważania prostym eksperymentem związanym z pozyskiwaniem kryształków soli. Potrzebne nam będą słoiczki dla każdego dziecka (0,25 l), sól kuchenna, patyczek (lub ołówek), sznurek lub kawałek włóczki, ciepła woda. Zadaniem dzieci jest zrobienie roztworu z wody i soli. Do ciepłej wody (nalanej do słoików przez nauczyciela) dzieci wsypują odpowiednią ilość łyżek soli (możemy się umówić, że przy każdym stoliku będzie wsypywana inna ilość soli, co wpłynie na wynik eksperymentu i uatrakcyjni wnioskowanie). Na patyczki dzieci nawiną sznurek lub kawałek włóczki i zawiążą je na supełek. Po ułożeniu patyczka na słoiku sznurek musi dotykać dna roztworu. Na słoik naklejamy wcześniej przygotowaną wizytówkę z imieniem dziecka i odstawiamy słoiki w bezpieczne miejsce. Na wynik eksperymentu będziemy musieli trochę poczekać, ale efekt nas na pewno nie zawiedzie. 

Ostatnią fazą eksperymentu będzie wnioskowanie. W sformułowaniu wniosków pomocne mogą być następujące pytania:

  • W których słoiczkach najszybciej pojawiły się kryształki soli? (tam, gdzie nasycenie soli było n...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy