Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia na czasie

1 września 2021

NR 68 (Wrzesień 2021)

Lecą liście z drzew…

13

Złota polska jesień to jeden z najpiękniejszych okresów w cyklu przemiany przyrody. Nie tylko zachwyca feerią mieniących się barw – od wesołych żółci, przez ogniste czerwienie, aż do stonowanych brązów, ale też skłania do pieszych wędrówek, refleksyjnych spacerów i zadumy. To również idealny czas na rozbudzanie dziecięcej kreatywności, wrażliwości estetycznej w bezpośrednim kontakcie z naturą, rozwijanie zmysłów i ciekawości poznawczej. Doskonałym momentem na rozpoczęcie jesiennej przygody może być przypadający na 23 września Dzień Spadającego Liścia. 

To polskie święto obchodzone od niedawna w naszym kraju, pełne optymizmu i radości. Co roku zyskuje nowe rzesze zwolenników. Obchodzone jest głównie w placówkach edukacyjnych, ale jak twierdzi jego inicjator, to idealny czas, dla każdego, kto chce radośnie i z sentymentem pożegnać lato i zaprzyjaźnić się z nową nadchodzącą porą roku. 

POLECAMY

W przedszkolu ten nietypowy dzień możemy zaplanować w sposób wyjątkowy. Proponuję tego dnia przenieść zajęcia dydaktyczne z sali prosto na teren ogrodu przedszkolnego lub w inne ciekawe miejsce umożliwiające dzieciom bezpośrednie obcowanie z naturą (park, skwer, las) i zaprosić wychowanków na fantastyczną przygodę, podczas której będą odkrywać magiczny świat liści. Od nas zależy forma organizacji zajęć w terenie. Liście bowiem, te najbardziej charakterystyczne elementy jesieni, mogą nas inspirować do twórczych zabaw językowych, działań arty-
stycznych, mogą być doskonałym materiałem do zabaw badawczych, naturalną pomocą do rozszerzania kompetencji matematycznych, nietypowym przyborem do ćwiczeń gimnastycznych, inspirującym rekwizytem do tańca. Ważne, żeby tego dnia dzieci opuściły przedszkolne mury i bezpośrednio obcowały z przyrodą w naturalnej przestrzeni. Edukacja w terenie to jedna z ciekawszych form spędzania czasu w przedszkolu. A atrakcyjność wybranego przez nas miejsca i zaplanowanych działań będzie sprzyjać nie tylko dobrej zabawie, ale również zmysłowemu poznawaniu świata oraz odkrywaniu, pogłębianiu i uporządkowaniu wiedzy o najbliższym środowisku. 

A oto garść inspiracji na zabawy w terenie, których głównymi bohaterami są liście. 

Bajanie o listkach na leśnej polanie

J. Ratajczak, Liście jak listy
Liście z listem można pomylić, 
aby spostrzec po chwili:
lecą liście na wszystkie strony, 
a każdy polecony. 
Wiatr tu jest listonoszem. 
– Odebrać listy proszę! 
Jakie nowiny zawiera liść olszyny? 
A jakie listek brzozy?
Kto na polski przełoży?
 

Wiersz może być dobrym wprowadzeniem do układania opowiadań twórczych. Tym razem uruchamiamy wyobraźnię dzieci, siedząc w kręgu na kocach piknikowych, pod wybranym drzewem. Jesienna sceneria wzbogaci odczucia zmysłowe, rozwinie wrażliwość, pobudzi wyobraźnię. Nauczyciel przebrany za wiatr, trzymając w ręku jesienny bukiet, rozdaje dzieciom liście lub (wariant dla grupy starszej) koperty z napisami „nadawca: (nazwa drzewa)” i „adresat: (imię dziecka)”, w których znajduje się wybrany gatunek liścia. Następnie prosi dzieci o odczytanie wiadomości: Jakie nowiny zawiera wasz list? Może również nadać kierunek wypowiedzi poprzez odpowiednio sformułowane pytania, np.:

  • Dokąd wraz z wiatrem zawędrował twój liść? 
  • Czy twój liść przeżył po drodze jakąś niezwykłą przygodę?
  • Czy w czasie podróży z wiatrem zmieniał swoje kolory? 
  • Jaką ciekawostkę przyrodniczą związaną z nadchodzącą porą roku może opowiedzieć ci twój liść? 

Liczymy, segregujemy i mierzymy – liście jako nietypowe pomoce matematyczne

Zadanie 1
Nazwa: Liściasta piramida matematyczna.
Forma: praca w zespołach.
Pomoce: kartoniki z cyframi (1–10), 55 liści jednego gatunku zebranych przez zespół. 
Sposób wykonania: dzieci układają cyfry według kolejności jedna pod drugą. Następnie układają tyle liści w rzędzie, ile wskazuje liczba. Tak powstaje naturalna piramida matematyczna. 

Zadanie 2
Nazwa: Schody z liści.
Forma: praca w zespołach.
Pomoce: liście z różnych gatunków drzew, długi patyk. 
Sposób wykonania: na ścieżce rysujemy patykiem długą kreskę. Następnie dzieci układają liście od najmniejszego do największego. 

Zadanie 3
Nazwa: Mierzymy liście. 
Forma: praca w parach.
Pomoce: liście z różnych gatunków drzew, narzędzia pomiaru, karta pracy z odrysowanymi kształtami liści.
Sposób wykonania: para wybiera sobie liść, dokonuje trzech pomiarów jednego liścia: mierzy blaszkę, ogonek oraz cały liść i zapisuje wynik pomiaru na karcie pracy przy odpowiednim kształcie liścia. 

Zadanie 4
Nazwa: Liściaste porządki.
Forma: praca w zespołach. 
Pomoce: liście z różnych gatunków drzew. 
Sposób wykonania: dzieci układają liście według wybranego przez siebie kryterium (np. wielkości, kształtu, koloru, gatunku). Dzielą się z innymi efektem pracy. Uwzględniają w wypowiedzi: kryteria wyboru, liczbę liści w zgromadzonych zbiorach, wyjątki. 

Muzyka liści

M. Gerson-Dąbrowska, Liście
Wietrzyk chodzi po ogródku, strąca złote liście,
Wietrzyk gra, a one tańczą,
Raźno, zamaszyście, 
Szur, szur, szur, szur 
Szu, szu, szu
… 

Liście możemy wykorzystać także do ćwiczeń ortofonicznych. Zabawę rozpoczynamy od przejścia po ścieżce, na której znajdują się opadłe z drzew liście. Uważnie wsłuchujemy się w odgłosy przyrody. Kostka ortofoniczna, na której umieszczamy liczbę oczek i wyrażenia dźwiękonaśladowcze, ułatwi nam przeprowadzenie zabawy. Po rzuceniu kostką przez chętne dziecko cała grupa naśladuje dany dźwięk. 

Jedno oczko – szuuuuuu (liście głośno szumią wśród drzew).
Dwa oczka – szuz-szuz (listki pocierają się o siebie). 
Trzy oczka – szu, szu, szu (listki szumią wesoło).
Cztery oczka – szuuuuuu-sza, szuuuuuu-sza, szuuuuuu-sza, szuuuuuu-sza (liście szumią naprzemiennie głośno i cicho).
Pięć oczek – cicho sza, sza, sza, sza, sza (listki zasypiają). 
Sześć oczek – szur, szur, szur, szur, szur, szur (spacer wśród liści). 

Jesienne bukiety

L. Krzemieniecka, Bukieciki 
…Lecą listki, lecą z klonu i kasztana. 
Będą z listków bukieciki 
złote dla nas.
Nazbieramy, nastawiamy na stoliku.
Tych jesiennych,
tych pachnących bukiecików.

Liście ze względu na swoją różnorodną kolorystykę i kształt idealnie nadają się do tworzenia kompozycji przestrzennych. Zbieranie jesiennych liści i układanie z nich bukietowych kompozycji na pewno spodoba się dzieciom. Warto zabrać ze sobą na jesienny spacer kolorowe wstążki, nitki lub gumki recepturki, które będą pomocne w związywaniu bukietów. Pamiątki ze spaceru przed dłuższy czas będą stanowić ozdobę przedszkolnej sali. Można je wyeksponować w kącikach przyrody, na parapetach lub fantazyjnie podwiesić w dowolnych miejscach w sali. Jeżeli chcemy, żeby nasze bukiety nabrały ładnego połysku, możemy spryskać je lakierem do włosów lub nabłyszczaczem do kwiatów. 

Portrety z liści

D. Gellner, Jesień u fryzjera 
Przyszła jesień do fryzjera:
– Proszę mną się zająć teraz!
Lato miało włosy złote,
ja na rude mam ochotę.
No, bo niech pan spojrzy sam,
rudo tu i rudo tam…
Mówi fryzjer: – Rzeczywiście!
Dookoła rude liście,
ruda trawa, rude krzaki,
chyba modny kolor taki… 

Wiersz jest wstępem do twórczej działalności artystycznej dzieci i podejmowania pracy w małych zespołach. Każdy zespół podczas spaceru zbiera do koszyczka jesienne liście. Na ścieżce w ogrodzie nauczyciel układa kilka dużych ram z patyków (tyle, ile jest zespołów dzieci). Pośrodku ramy kładzie wycięty profil twarzy. Zadaniem dzieci jest ułożenie z zebranych liści fryzury dla Pani Jesieni. Tak powstałą galerię jesiennych prac udostępniamy do zwiedzania przedszkolakom z innych grup. 

Liście zaklęte w słoiku

Tym razem na jesienny spacer zabieramy ze sobą plastikowe przezroczyste kubeczki. Zbieramy do nich małe listki jesienne, zarówno z drzew liściastych, jak i z drzew iglastych. W ten sposób tworzy nam się w kubeczku jesienna kompozycja zapachowa.

Perfumy z liści swoim nietuzinkowym zapachem rozbudzą nasze zmysły, możemy poszukać dla nich ciekawych nazw, zastanowić się, kogo możemy obdarować tak niezwykłym prezentem zapachowym. 

Po zebraniu materiału przyrodniczego przystępujemy do drugiej części zabawy. Na ławach w ogrodzie rozkładamy folię malarską. Rozdajemy dzieciom małe szklane słoiczki, w których układają zebrane liście w dowolną kompozycję. Następnie pomagamy dzieciom zalać prace olejem i mocno zakręcić słoik. Widok liści zaklętych w szklanym naczyniu jest niezwykły, odpowiednio wyeksponowane prace w kąciku przyrody przykuwają uwagę i mogą pozostać w sali przez cały rok. 

Badacze liści

B. Forma, Jesienne liście
 …Liście obficie z drzewa spadają, 
w barwne kobierce się układają.
Z czerwonym cieniem, rdzawe, brązowe,
złocone bardziej lub mniej kolorowe.
Lecą w powietrzu, lekko wirują,
Kształty i barwy swe pokazują. 

Liście to doskonały materiał do zabaw badawczych, na pewno zainspirują małych badaczy do wnikliwej obserwacji, twórczego myślenia i samodzielnego rozwiązywania problemów. Zmysłowe poznawanie liści możemy rozpocząć, siedząc przy stolikach w ogrodzie przedszkolnym lub na kocach piknikowych. Każde dziecko bada swój liść za pomocą różnych zmysłów. Próbuje odpowiedzieć na postawione przez nauczyciela pytania, które będą pomocne w ukierunkowanej obserwacji. 

  • Dotknij swojego liścia, wygładź jego blaszkę całą powierzchnią dłoni. Jaka jest w dotyku? 
  • Zamknij oczy. Palcami odszukaj wypukłe części liścia. To żyłki, zwane również nerwami. Usztywniają one blaszkę liściową i przewodzą wodę. Policz, ile żyłek jest po prawej stronie liścia, a ile po lewej. 
  • Otwórz oczy. Popatrz na kształt blaszki twojego liścia. Liście rozróżnia się na podstawie kształtu blaszki. Liście mogą być: trawiaste, jajowate, strzałkowe, sercowate, owalne, szablaste, dłoniaste. A co kształtem przypomina twój liść? 
  • Delikatnie przejedź palcem po krawędzi twojego liścia. Jego brzeg może być gładki, falisty, ząbkowany, piłkowany, kolczasty. Jaki jest brzeg twojego liścia? 
  • Teraz popatrz na ogonek liścia. Łączy on miejsce wyrastania liścia z blaszką liściową. Przewodzi wodę i sole mineralne od łodygi do blasz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy