Dołącz do czytelników
Brak wyników

Obchody dni szczególnych

9 października 2020

NR 59 (Październik 2020)

W szkole mikołajów, czyli kilka słów o tym, jak łatwo i przyjemnie stworzyć scenariusz o tematyce świątecznej

7

W kalendarz imprez przedszkolnych od lat na stałe wpisują się uroczystości rodzinne o charakterze świątecznym. W zależności od placówki przybierają one różne formy. Najczęściej są to koncerty kolęd i pastorałek, podczas których do wspólnego śpiewania włączani są zaproszeni goście, lub typowe widowiska jasełkowe, w których występują sztandarowe postaci opowieści biblijnej. Przygotowując przedstawienie 
z okazji świąt Bożego Narodzenia, najczęściej sięgamy po sprawdzone scenariusze, które z chęcią rokrocznie powielamy, wychodząc z założenia, że to, co tradycyjne, zawsze dobrze się przyjmie, a to, co sprawdzone, nie nastręczy trudności, znacznie ułatwi pracę i zaoszczędzi czasu. Czasami poszukujemy nowych propozycji oferowanych przez rynek edukacyjny i umiejętnie dopasowujemy je do potrzeb, umiejętności i możliwości artystycznych grupy. Zdarza się również, że ceniąc sobie własne pomysły i samodzielną twórczość, tworzymy ciekawe projekty artystyczne, które śmiało i z dużym powodzeniem realizujemy. 

„Daleko, w zimowym i śnieżnym kraju, jest szkoła tylko dla Mikołajów, w której uczniowie siedzą przy biurkach w czerwono-białych  dziwnych… mundurkach”.

POLECAMY

E. Kozyra-Pawlak, „Szkoła Mikołajów”

 

Pisanie scenariuszy to trudna sztuka, ale kiedy odpowiemy sobie na kilka podstawowych pytań, nadamy odpowiedni kierunek naszemu pisaniu, może okazać się ono całkiem przyjemnym twórczym zajęciem. 

  • O czym chcemy opowiedzieć? Najważniejsze pytanie dotyczy myśli przewodniej przedstawienia. Historia, którą wymyślimy, powinna być bliska dziecięcym wyobrażeniom i łatwa do zinterpretowania przez małych aktorów;
  • Czego szukać? Czy naszą historię oprzemy na własnym opowiadaniu, czy będziemy posiłkować się dostępną na rynku literaturą, którą zaadaptujemy na potrzeby przedstawienia, to zależy od naszych zasobów twórczych, inwencji i odwagi. Wymyśloną historię możemy ująć w formę patchworku literacko-muzycznego. Niezbędna w jego tworzeniu będzie wcześniej zgromadzona baza materiałów literackich i muzycznych dotycząca myśli przewodniej przedstawienia, z której będziemy czerpać inspirację. Z niej wybieramy odpowiednie utwory lub ich fragmenty pasujące do przedstawienia, po czym łączymy ze sobą, tworząc spójną całość. Sztuki wyboru tekstów z czasem można się nauczyć; 
  • Gdzie szukać? Wierszy, piosenek i opowiadań o tematyce świątecznej znajdziemy bardzo dużo, doskonałym źródłem poszukiwań ciekawych materiałów mogą być stare roczniki czasopism dziecięcych, w których odnajdziemy perełki poetyckie takich autorów, jak D. Gellnerowa, D. Gellner, N. Usenko, L. Łącz, M. Brykczyński, M. Przewoźniak. 
  • Dla kogo? Czyli kto wystąpi w naszym przedstawieniu i kto będzie jego odbiorcą. 

Moja przygoda z pisaniem scenariuszy uroczystości rodzinnych trwa już od dawna. Zawsze traktuję ją jak wyzwanie, element wzbogacający warsztat pisarski, kolejny przystanek w drodze do rozwoju twórczego. Chciałabym podzielić się swoim doświadczeniem z powstawania jednego z nich. Uwzględnia on niezbędne elementy, które powinny znaleźć się w każdym scenariuszu niezależnie od wybranej tematyki. 

Pomysł

Tworząc scenariusz, nie zawsze opieram się na własnym słowie pisanym. Chętnie sięgam po sprawdzone teksty literackie, które staram się umiejętnie wpleść w jego konstrukcję. Najważniejszy jest oczywiście pomysł i to intuicja pisarska powinna nam podpowiedzieć, o czym ma być nasze przedstawienie. Źródłem inspiracji mogą być bajki lub opowiadania o tematyce świątecznej, które zaadaptujemy na potrzeby sztuki teatralnej, lub zbiór atrakcyjnych do interpretacji dla dzieci wierszy, które spięte jedną klamrą dadzą interesujący artystyczny efekt. Możemy zrobić ciekawy miszmasz świąteczny, ja jednak zawsze tworząc scenariusz, skupiam się wokół jednego symbolu świątecznego, do którego buduję opowieść. Czasami są to opowiastki o gwiazdach i gwiazdeczkach, które wprowadzają nas w atmosferę świątecznego oczekiwania („Gwiazdko, gwiazdko, zaświeć dla nas, na ciebie czekamy”), innym razem snuję opowieść o aniołkach i ich kłopotach związanych z przygotowaniem do świąt („Nie miały aniołki choinki na święta”) czy świątecznych krasnalach, które urządzają sobie figle pod choinką („O, wychodzą z kątów krasnale świąteczne!”). Inspiracją mogą być też marzenia dzieci („Dzieci lubią mieć marzenia, chcę, by były do spełnienia”) czy świąteczne życzenia („Wszyscy wszystkim ślą życzenia”). Pomysł ubiegłorocznego scenariusza świątecznego pt. „Szkoła Mikołajów” zrodził się po przeczytaniu wiersza Ewy Kozyry- Pawlak znalezionego w starych rocznikach czasopisma „Miś”. 

Bohater

Znając już odpowiedź na pytanie, o czym będzie nasze przedstawienie, musimy odpowiednio dobrać bohaterów. To oni w scenariuszu stanowić będą kluczową rolę. W sztuce mogą pojawić się różne postaci i na zilustrowanie każdej z nich musimy mieć pomysł. Możemy wybrać jedną, kilka głównych postaci lub zbudować wieloobsadowe widowisko. W moim scenariuszu bohaterami opowieści świątecznej uczyniłam Mikołajki. Wszystkie dzieci w jednej roli głównej. Wszystkie wyglądające tak samo, wszystkie zdobywające niezbędne umiejętności w trudnej sztuce rozdawania prezentów. Dlatego tak wiele jest w spektaklu interpretacji zbiorowych lub z podziałem na role, w które angażuje się cała grupa. Bohaterowie uczęszczający do szkoły muszą mieć odpowiedni strój. Szkoła była nietypowa, zatem tzw. mundurek musiał wyróżniać wszystkich jej uczniów. Dzieciaki same przygotowały sobie kostium sceniczny. Podstawą były czarne spodnie, czarna podkoszulka, na której namalowały białą farbą do tkanin logo przedszkola (szablon czapki z pomponem) oraz czerwona czapka z białym pomponem. 

Uwaga: odpowiednio wcześniej poprosiłam rodziców o przygotowanie czarnych podkoszulek, a czarne legginsy i czerwone czapeczki są stałymi elementami teatralnej garderoby przedszkolnej. W innej wersji stroju można zaproponować czerwone koszulki z naklejonym z samoprzylepnego papieru pasem ze złotą lub srebrną klamrą. 

Miejsce akcji

To oczywiście szkoła wraz z ławkami i tablicą. Na tablicy uformowano z białego materiału mapę zimy wraz podpisami: góry, doliny, morza, kontynenty. Na kotarze znalazły się portrety Mikołajów, a pod nimi wizytówki z imionami dzieci. 

Zorganizowanie szkoły na scenie przedszkolnej (sala) nie stanowiło problemu. Scenografię stanowiły 24 krzesła ustawione w dwóch rzędach po obu stronach sali, środek wolny. Zależało mi również, żeby szkolna scena była dynamicznym obrazem, na którym stale coś się dzieje. Okazało się, że ustawione krzesła są dobrym materiałem do tzw. ogrania. Możemy bowiem na nich siedzieć, stać, jeżeli wymaga tego sytuacja, szybko z nich wyjść i równie szybko na nie powrócić. Stanowią miejsce uporządkowania sceny. Każdy aktor wie, które miejsce w ławce do niego przynależy, zatem element porządkujący scenę jest oczywisty. Miejsce pod krzesełkami to idealny schowek na rekwizyty, które pojawiają się w przedstawieniu. Sprytnie ukryte instrumenty są łatwo dostępne dla wszystkich dzieci. Bez problemu można po nie sięgnąć i odłożyć na miejsce, unikając w ten sposób niepotrzebnych dłużyzn związanych z ich rozdawaniem. 

Mając już pomysł na spektakl i jego bohaterów, możemy swobodnie przystąpić do opracowania konspektu i struktury scenariusza. 

Struktura

Wesoły wierszyk opowiadający o umiejętnościach niezbędnych w pracy Mikołaja pozwolił na rozbudowanie i pogrupowanie jego treści w odpowiednie bloki tematyczne. Mikołaj jako postać niezwykła obdarzony jest wieloma zdolnościami. Jedne z nich związane są z magią, inne ze sprytem, niektóre wymagają wiedzy, dobrej pamięci i znajomości potrzeb obdarowywanych dzieci. Mikołajki rozwijały swoje talenty na poszczególnych lekcjach, pośród których znalazły się m.in. lekcja przyrody, matematyki, gramatyki. Elementem łączącym segmentowane w opowieści historie (nasze lekcje) był dzwonek, który wszystkich wzywał na kolejną lekcję. Ważna w strukturze scenariusza jest tzw. rama, która spina wszystko w jedną całość. Przejrzyste łączenie wątków pozwala na klarowne opowiedzenie wymyślonej przez nas historii, uniknięcie twórczego chaosu, wpływa również na odbiór widzów.

Dlatego dobór tekstów nigdy nie może być przypadkowy. Jeżeli obawiamy się pisania własnych tekstów i sięgamy po dostępną literaturę, wybierzmy te utwory, które można „ograć”, które są plastyczne, czyli mają duże możliwości interpretacyjne, zarówno słowne, jak i ruchowe. Pozwólmy też dzieciom na zabawę słowem, a na pewno zrobią to z tylko dla nich charakterystycznym wdziękiem niepozbawionym naturalności i spontaniczności.

Pamiętajmy, że serwując rodzicom kompozycję złożoną ze sztywnych recytacji, pozbawionych dziecięcej lekkości, narażamy ich na nudę, banalność, a przecież odbiór przez widza jest również ważnym elementem związanym z powodzeniem spektaklu. W przypadku „Szkoły Mikołajów” zasugerowałam się wierszem poetki, pojedyncze wersy wiersza były punktem wyjścia do poszczególnych bloków tematycznych, to pod nie dobrałam inne utwory poetyckie adekwatne do zaplanowanego bloku edukacji. Musimy pamiętać, że podczas pracy nad scenariuszem należy uwzględnić również elementy muzyczne, dlatego słowo mówione wzbogaciłam o piosenki, instrumentacje i układy taneczne. Oprawa muzyczna to oczywiście efekt współpracy z nauczycielem rytmiki. Wzajemne zrozumienie oczekiwań, podążanie za koncepcją autora pozwala na odpowiednie dobranie form muzycznych podnoszących wartość artystyczną przedstawienia. Muzyka na scenie pobudza wyobraźnię, podsuwa rytm, porządkuje ruch, wywołuje określony nastrój. Wprowadzając piosenki do spektaklu, możemy je w ciekawy sposób zaaranżować scenicznie. W piosence dzieci mogą akompaniować na instrumentach perkusyjnych zarówno tych tradycyjnych, jak i tych mniej konwencjonalnych, część śpiewać, a pozostałe inscenizować ją ruchem, gestem, mimiką. Możemy stosować różne formy muzyczne, ale warto pamiętać, że najważniejsza jest muzyka na żywo. Taka muzyka jest zawsze z dziećmi – śledzi tempo akcji, nadąża za śpiewem małych aktorów, reaguje na przyspieszenia czy opóźnienia w tańcu. Gdy na stałe współpracujemy z profesjonalnym...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Wychowanie w Przedszkolu"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy