start

• Ewa Brańska

Programy w edukacji przedszkolnej

Reforma systemu oświaty po raz kolejny w ciągu kilku lat wyznacza nowe zadania edukacji przedszkolnej, określanej jako ważny etap w procesie edukacyjnym.
Obok przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych powstają inne formy wychowania przedszkolnego, których celem jest zapewnienie małym dzieciom edukacji w miejscach, gdzie nie można zorganizować przedszkola ze względów demograficznych lub geograficznych.
Ustawa o systemie oświaty zobowiązuje organizatorów innych form wychowania przedszkolnego do zapewnienia edukacji o wysokiej jakości. Działalność placówki przedszkolnej ma być zgodna z założeniami podstawy programowej wychowania przedszkolnego.
Jest to kolejna podstawa programowa w edukacji przedszkolnej (...)
Nowa podstawa programowa jest w polskim systemie oświaty kluczowym dokumentem określającym cele i treści nauczania, umiejętności uczniów oraz zadania wychowawcze szkoły, które są uwzględniane odpowiednio w programach wychowania przedszkolnego i programach nauczania. Umożliwiają też ustalenie kryteriów ocen szkolnych i egzaminacyjnych.
Zdaniem autorów podstawy, precyzyjny opis wymagań na koniec każdego etapu kształcenia zapewni spójność procesu nauczania.
Przyjęcie jednolitej definicji podstawy programowej, a następnie podobnych zasad w konstrukcji podstaw programowych dla poszczególnych etapów edukacyjnych, poczynając od przedszkola, przybliża nas do realizacji idei ciągłości w edukacji. Ponadto umożliwia łagodniejsze przechodzenie uczniów z jednego etapu edukacyjnego do drugiego.

Zmiany programowe wiążą się ze zmianami organizacyjnymi. Przy zachowaniu istniejącej struktury szkolnictwa, powszechne kształcenie ogólne zostanie wydłużone. Sześć lat nauki w szkole podstawowej i trzy lata gimnazjum zostaną dopełnione (od 2011r.) przez powiązane programowo ze szkołą podstawową obowiązkowe przygotowanie przedszkolne dzieci 5- letnich (...)
Kto będzie autorem programu, a kto zdecyduje o tym jaki program będzie używany w danym przedszkolu, szkole lub innej formie wychowania przedszkolnego?
Nauczyciele przedszkoli otrzymali nową podstawę programową wychowania przedszkolnego, a wraz z nią zobowiązanie do pracy z nowymi programami wychowania przedszkolnego.

Autorem programu jest nauczyciel, który może opracować program samodzielnie lub we współpracy z innymi nauczycielami, może zaproponować program opracowany przez innego autora, może również zaproponować program innego autora z dokonanymi przez siebie zmianami.
Minister pozostawiając nauczycielom swobodę w opracowaniu programów, jednocześnie zobowiązał dyrektorów przedszkoli i szkół do w pełni odpowiedzialnego dopuszczania ich do użytku w swoich przedszkolach i szkołach.

Procedura dopuszczania programów do użytku w placówkach przedszkolnych została opisana w rozporządzeniu MEN z dnia 8 czerwca 2009r. w sprawie dopuszczania do użytku w szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników.

• Zgodnie z nią program wychowania przedszkolnego dopuszcza do użytku w danym przedszkolu, oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej odpowiednio dyrektor przedszkola lub dyrektor szkoły podstawowej, na wniosek nauczyciela lub nauczycieli. W przypadku innej formy wychowania przedszkolnego program wychowania przedszkolnego dopuszcza odpowiednio dyrektor szkoły podstawowej lub przedszkola, który zatrudnia nauczyciela prowadzącego zajęcia w innej formie wychowania przedszkolnego na wniosek tego nauczyciela.
• Przed dopuszczeniem programu do użytku w przedszkolu, szkole lub w innej formie dyrektor przedszkola, szkoły może  zasięgnąć opinii nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego posiadającego kwalifikacje do pracy w przedszkolu, konsultanta lub doradcy metodycznego.
  

Jak ocenić program?
W trosce o jakość tego podstawowego dokumentu wyznaczającego zadania edukacyjne i wychowawcze przedszkola minister określił szczegółowe kryteria oceny programów.
Zaproponowany przez nauczyciela program powinien być dostosowany do potrzeb i możliwości dzieci dla których jest przeznaczony.

Ponadto program może być dopuszczony do użytku w danym przedszkolu, oddziale lub innej formie wychowania przedszkolnego, jeśli:

• stanowi opis sposobu realizacji celów i zadań ustalonych w podstawie programowej, lub zadań, które mogą być realizowane w ramach zajęć dodatkowych, określonych w przepisach w sprawie ramowego statutu publicznego przedszkola;
• zawiera: szczegółowe cele kształcenia i wychowania;
• treści edukacyjne zgodne z treściami zawartymi w podstawie programowej;
• sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania z uwzględnieniem indywidualizacji pracy w zależności od potrzeb i i możliwości dzieci;
• metody przeprowadzania analizy gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole (diagnoza przedszkolna).

Jest poprawny pod względem merytorycznym i dydaktycznym.

Program wychowania w przedszkolu powinien stanowić całość, w której nauczyciel znajdzie odpowiedź na pytania o cel podejmowanych działań, zadania które pomogą w osiągnięciu zakładanego celu oraz wskazania metodyczne, w tym sposoby osiągania założonych celów.
Dodatkowym elementem programu, zgodnie z rozporządzeniem, powinno być wskazanie metod, które zgodnie z koncepcją programu będą stosowane do diagnozy przedszkolnej.
We współczesnej edukacji dzieci program powinien być ramową propozycją rozwijania wielokierunkowej aktywności nauczyciela i dzieci.

Mówiąc o programie i jego roli w edukacji przedszkolnej warto przypomnieć, co sądził na ten temat wybitny pedagog edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej - Ryszard Więckowski.
Profesor wielokrotnie podkreślał, że nauczyciel nie realizuje programu, ale wykorzystuje go w mniejszym lub większym stopniu do rozwijania osobowości dzieci.
Rozwój dziecka ma charakter autonomiczny, indywidualny i przebiega według własnego programu.
Nauczyciel uczestniczy w tworzeniu swoistego „środowiska informacyjnego”, ale w zależności od tego jak dziecko w swoim „wnętrzu owe informacje przetworzy” mówimy o rozwoju lub regresie.
W procesie edukacyjnym musimy liczyć się z możliwościami dziecka i koniecznością usuwania ewentualnych barier blokujących ten rozwój. Nauczyciel występuje w roli osoby wspomagającej rozwój.
Program zewnętrzny, czyli ramowy zamysł edukacji jest skuteczny wówczas, gdy uruchamia własny program rozwojowy dziecka czyli program wewnętrzny.

Cechy programu
Zdaniem Profesora, każdy program powinien być funkcjonalny tzn. propozycje treści, czyli oferta edukacyjna muszą zaspakajać określone oczekiwania poznawcze dzieci, potrzeby aktywności własnej lub twórczej muszą być dzieciom potrzebne.
W procesie konstruowania programu do rangi najwyższej wartości edukacyjnej podnosi się rozumienie dziecka.
Kolejną ważną cechą programu ma być elastyczność. Powinien on zawierać części stałe i części zmienne podlegające modyfikacjom wynikającym ze zmian w rozwoju nauki, życiu społecznym i zmieniających się potrzeb dzieci. Nie jest to program kształtowania dziecka według określonych wzorców osobowych, ale konstruowania swoistych impulsów pedagogicznych pozwalających dziecku na tworzeniu swojej własnej osobowości.
Ponadto treści programu muszą inspirować procesy myślenia krytycznego i twórczego np. poprzez zestawianie w programie zagadnień kontrowersyjnych, pozornie sprzecznych.

Każdy element programu powinien być rozpatrywany w trzech relacjach;

• dany element a aktywność własna, lub twórcza dzieci (walor prakseologiczny);
• dany element a czynności wspierające rozwój dziecka (walor rozwojowy);
• dany element a rozumienie przez dzieci struktury metodologicznej określonej dyscypliny naukowej (walor metodologiczny).

Formułując treści programowe pamiętajmy o tym, że edukacja jest procesem wspierania (stymulowania) indywidualnego rozwoju dzieci. Jej istotą jest porozumiewanie się i obustronne uczestniczenie w procesie edukacyjnym. Dziecko uczy się od nauczyciela, nauczyciel uczy się od dziecka.
 
Jakość edukacji to: nauczyciel, warunki pracy edukacyjnej i program.

Program nie jest jedynym i najważniejszym warunkiem dobrej, stymulującej indywidualny rozwój dziecka edukacji przedszkolnej. Będzie pomocny w codziennej pracy nauczyciela jeśli będzie zawierał jego pomysły na edukację. Na wzajemne relacje z wychowankami.

Cytowany fragment pochodzi z "Wychowanie w Przedszkolu" nr 8/2009

• Ewa Skwarka
  

 Wybór i tryb dopuszczenia programu wychowania przedszkolnego

Od ubiegłego roku szkolnego to dyrektor jest odpowiedzialny za realizowany w przedszkolu zestaw dopuszczonych przez niego programów wychowania przedszkolnego.

Nie ma już wykazu programów wychowania przedszkolnego dopuszczonych przez właściwego ministra do spraw edukacji, z którego to nauczyciele wybierali najbardziej dla nich odpowiedni. Zmiany przepisów prawnych, jakie wprowadzono w 2009 r., uregulowały kwestię wyboru programu wychowania przedszkolnego oraz procedurę jego dopuszczenia. Teraz nauczyciele danego oddziału lub cały zespół nauczycieli przedstawiają dyrektorowi wybrany program.  Może on być:

•  opracowany przez innego autora,
•  opracowany przez innego autora po wprowadzeniu modyfikacji przez nauczyciela,
•  opracowany przez nauczyciela danego przedszkola lub we współpracy z innymi nauczycielami tej placówki.

Niezależnie od tego, jaki program wybierze nauczyciel, powinien on być zawsze dostosowany do potrzeb i możliwości dzieci, dla których jest przeznaczony. Poza tym musi uwzględniać opis sposobu realizacji celów kształcenia i zadań ustalonych w podstawie programowej wychowania przedszkolnego2 oraz być poprawny pod względem merytorycznym i dydaktycznym.

Program może być dopuszczony do realizacji, jeżeli zawiera:

•  szczegółowe cele kształcenia i wychowania,
• treści zgodne z podstawą programową wychowania przedszkolnego,
• opis sposobów osiągania celów kształcenia i wychowania, z uwzględnieniem możliwości indywidualizacji pracy w zależności od potrzeb i możliwości dzieci,
• metody przeprowadzenia analizy gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole (diagnoza przedszkolna).

Nauczyciel lub nauczyciele po zapoznaniu się z ofertą programów, przeanalizowaniu ich zgodności z podstawą, sprawdzeniu, czy spełniają kryteria opisane w rozporządzeniu, składają na ręce dyrektora wniosek o dopuszczenie wybranego programu.

Wskazane jest określenie terminu składania wniosków, np. do 10 czerwca każdego roku dla programów, które będą obowiązywały od nowego roku szkolnego.

Przed dopuszczeniem programu wychowania przedszkolnego dyrektor może zasięgnąć opinii nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego mającego wyższe wykształcenie i kwalifikacje do pracy w przedszkolu, konsultanta lub doradcy metodycznego. Opinia musi w szczególności zawierać ocenę zgodności programu z podstawą programową wychowania przedszkolnego i stopnia dostosowania go do potrzeb i możliwości dzieci, dla których jest przeznaczony.

Cytowany fragment pochodzi z Poradnika Dyrektora Przedszkola - dodatku do "Wychowanie w Przedszkolu" nr 7/2010