start

Drodzy Czytelnicy!

   W wieku przedszkolnym zachodzą istotne zmiany jakościowe w sposobie myślenia dziecka w sytuacjach problemowych. Rozwijające się kompetencje poznawcze  pozwalają przedszkolakom rozumieć coraz bardziej złożone zjawiska i pojęcia, dają szansę  przekraczania dotychczasowych możliwości, a także wykorzystania swoich zasobów w nowych sytuacjach.

  Od dorosłych (nauczycieli, rodziców) zależy, jak dzieci będą sobie radzić z rozumieniem otaczającego je świata. Uznając wagę problemu, polecamy Czytelnikom teksty na ten temat: dr Jolanty Andrzejewskiej („Kompetencje poznawcze pięciolatków”), dr Agnieszki Bojarskiej-Sokołowskiej („Pobawmy się matematyką”) oraz Alicji Jordan („Pedagogika Marii Montessori”).

Zamieszczamy też wiele propozycji zajęć i zabaw inspirowanych darami jesieni. W numerze jest też wkładka na ten temat.

  14 października, w Dzień Edukacji Narodowej, swoje święto obchodzić będą nauczyciele i pracownicy oświaty. Z tej okazji wszystkim Czytelnikom życzymy wielu sukcesów, satysfakcji z pracy z najmłodszymi i uśmiechu na co dzień.

                                                                                                                                                 Redakcja

• Alicja Jordan - Pedagogika Marii Montessori

Aby wspomagać osobowy rozwój dziecka, potrzebne jest świadome zaangażowanie dorosłych, wspierające jego poznawczą aktywność ruchową.

Maria Montessori (1870–1952), Włoszka, lekarz i pedagog, była twórczynią Pedagogiki Montessori i Case dei Bambini (Domów Dziecięcych) powstałych na początku XX wieku we Włoszech. Obecne są one na całym świecie, także coraz liczniej w Polsce, jako montessoriańskie przedszkola i szkoły. U podstaw Pedagogiki Montessori leży odkrycie dziecięcej potrzeby podejmowania własnej aktywności, wyzwalającej zasoby – różnych w przypadku każdego dziecka – twórczych sił kierujących rozwojem. Ten dziecięcy potencjał możliwości wymaga, aby dorośli go zauważali, doceniali jego wagę i wspierali.  Maria Montessori mówiła: To, co znaczące w osobowości ludzkiej, zaczyna się od początku, od urodzenia. 
Pierwsze lata są najbardziej formacyjne i najważniejsze dla rozwoju fizycznego, psychicznego i mentalnego. Nawet najmniejsze niemowlę słysząc ludzki głos uczy się rozpoznawać dźwięki, nastrój, sens mowy i odpowiadać na nie. Pozostawione samo stanie się apatyczne.
Dziecko od urodzenia do 6 lat wchodzi w życie i rozpoczyna ogromną pracę – krok po kroku uczy się i nadaje swojej niepowtarzalnej osobowości konkretny wymiar. Rozwój to porządek etapów, w których występują określone potrzeby. Jeśli dziecko wypełni jeden etap, przechodzi do następnego. To we wczesnym dzieciństwie, a nie na uniwersytecie, występuje najintensywniejszy czas uczenia się.  (...)

• dr Jolanta Andrzejewska - Kompetencje poznawcze pięciolatków

Kompetencje poznawcze są dla dziecka kluczowe, niezbędne, umożliwiają aktywne poznawanie świata, stanowią podstawę rozwoju.
Źródłem wychowania w koncepcji poznawczej jest człowiek mający określony temperament, charakter, potencjalne możliwości rozwoju. Z punktu widzenia rozwoju struktur poznawczych wychowanie powinno polegać na tworzeniu warunków, w których wychowanek może odkrywać świat.
Kompetencje poznawcze są dla dziecka kluczowe, niezbędne, umożliwiają aktywne poznawanie świata, stanowią podstawę rozwoju, ułatwiają dobre funkcjonowanie w otaczającej rzeczywistości, przygotowują do grania wielu ról. Umiejętności te są niezbędne dziecku i społeczności, np. rodzinie, grupie rówieśniczej w przedszkolu, grupie zabawowej na placu zabaw. Kompetencje poznawcze dają dziecku możliwość przekraczania własnych dotychczasowych możliwości i wiedzy i wykorzystania swoich zasobów w nowych kontekstach.
Dziecko w wieku przedszkolnym jest podmiotem aktywnym, ciągle zajętym i badającym rzeczywistość. Jego aktywność wpływa na rozwój zasobów osobistych. Intensywna aktywność dziecka przejawiająca się w formie zabawy i pracy powoduje rozwój uczuć poznawczych – ciekawości poznawczej, zainteresowań oraz uczuć wartościujących, odnoszących się do samego siebie jako przedmiotu działania i uczestnika społecznych kontaktów. W wieku pięciu lat kształtują się aspiracje dziecka w zakresie podstawowych przyswojonych przez nie form działania, a w ślad za tym pojawia się dążenie do sprawdzenia samego siebie w działaniu, które przejawia się w powtarzanym zwrocie ja sam.

• dr Agnieszka Bijarska-Sokołowska - Pobawmy się matematyką

Z przedszkolakami można bawić się matematyką wykorzystując co najmniej trzy jej działy: geometrię, logikę i arytmetykę. Przedstawiam zabawy (również z wykorzystaniem tablicy multimedialnej), dla dzieci w wieku 5-7 lat, które przeprowadziłam w tym roku dwukrotnie – podczas Olsztyńskich Dni Nauki oraz na Uniwersytecie Dzieci.

Zabawy geometryczne – bryły

Zabawy geometryczne można podzielić w sposób naturalny na zabawy z geometrią przestrzenną i płaską. Aby bawić się geometrią przestrzenną, możemy użyć wszelkiego rodzaju gotowych klocków lub przygotować je z papieru, np. metodą origami.
Gdy się przygotuje więcej takich klocków i połączy się je spinaczami, aby się nie rozchodziły, to można bawić się z dziećmi w wypełnianie większych sześcianów lub prostopadłościanów takimi elementami. W ten sposób sprawdzamy, czy uda się to zrobić i ile elementów należy użyć, aby to zadanie wykonać.
Z gotowych plastikowych patyczków i końcówek (mogą być zapałki i plastelina) można również układać z przedszkolakami różnego typu graniastosłupy i ostrosłupy. Wymieniamy nazwy brył podczas zabawy, mówiąc o graniastosłupach trójkątnych – jeśli w podstawie jest trójkąt; czworokątnych – jeśli czworokąt; pięciokątnych – jeśli pięciokąt. Obliczamy z dziećmi liczbę kątów podstawy.
Można odkrywać z przedszkolakami ogólną prawidłowość „rodziny graniastosłupów”, które mają dwie podstawy i wszystkie ściany boczne o kształcie prostokątnym2 oraz „rodziny ostrosłupów” posiadające charakterystyczny „czub”, do którego schodzą się wszystkie ściany boczne o kształcie trójkątnym.

Jeśli dzieci będą zainteresowane, można poinformować je, że wierzchołki tych brył są to „elementy zbierające” wszystkie dochodzące patyczki, to inaczej naroża (rogi bryły). Krawędziami natomiast są patyczki łączące te naroża/wierzchołki. Ścianami bryły są obiekty, które otrzymujemy po położeniu kartki (wzdłuż krawędzi).
Bryłami przygotowanymi z dziećmi można bawić się w zgadywanki, np. „Kim jestem?” Dzieci mają do dyspozycji kilka brył i ich charakterystyki. Należy dobrać do danego opisu odpowiednią bryłę (...)

Opisów innych zabaw szukaj w "Wychowaniu w Przedszkolu"

• dr Agnieszka Walendzik-Ostrowska  - Edukacja seksualna najmłodszych

Niektórym czytelnikom tytuł tekstu może wydawać się nieco szokujący. Po co małym dzieciom wiedza o seksie? Jak i dlaczego im o tym mówić? Czy to nie za wcześnie? – zapytają.

Wszystkie te obawy i pytania biorą się z nieporozumień wokół edukacji seksualnej. Potocznie rozumiemy ją jako przekazywanie wiedzy o seksie.

Słownik języka polskiego PWN definiuje przymiotnik „seksualny” jako „dotyczący płci i zaspokajania popędu płciowego”. Jednak w potocznym ujęciu najczęściej skupiamy się tylko na tym drugim członie definicji i traktujemy wszystkie słowa zawierające w sobie fragment „seks” (seksualny, seksowny, seksapil, seksualność) jako opisujące potrzeby, pragnienia bądź czynności seksualne. Fragment definicji mówiący o płci gdzieś nam umyka. Tymczasem edukacja seksualna to przekazywanie wiedzy dotyczącej przede wszystkim faktu istnienia dwóch płci i tego, co z tego faktu wynika dla ludzkiego istnienia. Okres przedszkolny to czas, w którym dzieci bardzo intensywnie poznają świat, w tym oczywiście także ten dotyczący płci. Już 3-latki dostrzegają różnice płciowe i zadają pytania ich dotyczące. Jak radzić sobie z tymi pytaniami? Co mówić, a czego nie? Jakich używać określeń? Czy i jak rozmawiać z rodzicami? Na te pytania postaram się odpowiedzieć.
Na początek jedno wyjaśnienie. Obok pojęcia „edukacja seksualna” funkcjonują inne, takie jak „wychowanie seksualne” czy „uświadomienie seksualne”. Są często używane zamiennie, ale nie oznaczają tego samego. Edukacja i uświadomienie to proces przeka-
zywania informacji na temat płci, różnic płciowych, prokreacji, ciąży, funkcjonowania seksualnego itp., natomiast wychowanie dotyczy kształtowania postaw i przekazywania norm dotyczących seksualności człowieka. Problem w tym, że dorośli w roli wychowawców rzadko mają jasno określone priorytety i zdefiniowane zasady dotyczące edukacji i wychowania seksualnego. Jest kilka tego powodów.

• Pierwszy to fakt, że nie potrafimy rozmawiać o seksualności, bo nikt nas tego nie uczy: nie wiemy jakiego używać języka, jak oddzielić to, co osobiste i prywatne od tego, o czym można powiedzieć.
• Po drugie: większość dorosłych nie dostrzega potrzeby edukacji seksualnej od najmłodszych lat i nie jest świadoma konieczności własnego udziału w procesie wychowania seksualnego najmłodszych dzieci.
• Po trzecie: bardzo wielu rodziców nie zdaje sobie sprawy z tego, że rozwój psychoseksualny trwa od urodzenia, większość z nas sądzi, że zaczyna się dopiero w okresie dojrzewania.
• Co gorsze – takiej wiedzy nie mają także profesjonaliści mimo, że prawdę tę odkrył i opisał 100 lat temu Zygmunt Freud. I tu pojawia się czwarty powód. W procesie kształcenia nauczycieli i pedagogów, w tym wychowania przedszkolnego, rzadko spotkać można zagadnienia poświęcone seksualności, dziecięcym zachowaniom seksualnym, kryteriom oceny tych zachowań z punktu widzenia normy rozwojowej, czy wreszcie zasad edukacji seksualnej kierowanej do dzieci w wieku przedszkolnym.

Więcej na ten temat w październikowym numerze "Wychowania w Przedszkolu".